زیست پرتویی - لاله ارضی

پرتوهای یون‌ساز مانند پرتوهای X، گاما، آلفا، بتا و نوترون انرژی کافی دارند تا اتم‌ها و مولکول‌های بدن را یونیزه کنند.
مهم‌ترین هدف زیستی پرتو در سلول، مولکول DNA است؛ آسیب DNA می‌تواند مانع تقسیم سلولی شود یا باعث مرگ سلول گردد.
اثر پرتو می‌تواند مستقیم باشد؛ یعنی پرتو مستقیماً به DNA آسیب بزند، یا غیرمستقیم باشد؛ یعنی با یونیزه‌کردن آب، رادیکال‌های آزاد ایجاد کند.
آسیب‌های DNA شامل شکست تک‌رشته‌ای، شکست دو‌رشته‌ای، تغییر بازهای آلی و اتصال‌های غیرطبیعی در ساختار DNA است.
سلول‌ها دارای سازوکارهای ترمیم DNA هستند؛ اما اگر آسیب شدید یا ترمیم ناقص باشد، جهش، مرگ سلولی یا سرطان ممکن است رخ دهد.
حساسیت پرتویی سلول‌ها به سرعت تقسیم و میزان تمایز آن‌ها وابسته است؛ سلول‌های در حال تقسیم و کم‌تمایز معمولاً حساس‌تر هستند.
اثرات پرتویی به دو دسته قطعی و تصادفی تقسیم می‌شوند؛ اثرات قطعی آستانه دارند، مانند سوختگی پوستی، اما اثرات تصادفی مانند سرطان معمولاً بدون آستانه فرض می‌شوند.
میزان اثر پرتو به دز جذب‌شده، نرخ دز، نوع پرتو، حجم بافت تابش‌دیده و اکسیژن‌رسانی بافت بستگی دارد.
در پرتودرمانی از آسیب پرتویی کنترل‌شده برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود و تلاش می‌شود بافت سالم تا حد ممکن حفظ شود.
اصول حفاظت پرتویی شامل کاهش زمان مواجهه، افزایش فاصله از منبع و استفاده از حفاظ مناسب است.